Su Krizi Büyüyor: Kuraklık ve Deniz Suyu Arıtımı Neden Gecikti?

İstanbul’a su sağlayan barajların doluluk oranı, İSKİ verilerine göre yüzde 21,87 seviyesine geriledi. Haziran ayında bu oran yaklaşık yüzde 66,23 iken son durum, kentin su teminini tehdit eden ciddi bir daralma olduğuna işaret ediyor. 9 Kasım itibarıyla baraj dolulukları sırasıyla Alibey %11,92, Büyükçekmece %24,73, Darlık %32,13, Elmalı %51,46, Istrancalar %35,19, Kazandere %2,61, Pabuçdere %4,67, Sazlıdere %22,33, Terkos %24,79 ve Ömerli %17,58 olarak kaydedildi.

İzmir’deki su krizi ile paralel bir hızlı düşüş, İstanbul’da da dikkat çekiyor. İzmir’deki durum giderek kötüleşiyor ifadesiyle belirtilen tablo, İstanbul için de önümüzdeki dönemde suya erişimde sıkıntı yaşanabileceğini gösteriyor. Dokuz Eylül Üniversitesi’nden Prof. Dr. Doğan Yaşar, baraj sularının kırılgan bir noktaya geldiğini ve yeraltı su rezervlerinin de tükenme eşiğine yaklaştığını belirtti. Yaşar, “Bursa’da suyun %10’u, Ankara ve İstanbul’da ise %1’i yer altından sağlanıyor; fakat rezervimizi de tüketmiş bulunuyoruz” dedi.

Türkiye, su fakiri ülkeler arasına girmese de su stresi yaşayan bir ülke olarak değerlendiriliyor. Uzmanlar, mevcut yönetim ve tüketim alışkanlıkları sürerse ilerleyen yıllarda Türkiye’nin bu kategoriye yakınlaşabileceğini vurguluyor. Su fakiri olan ülkelerde kişi başına yıllık tatlı su miktarı 1000 m³’ün altında, su stresi yaşayanlarda ise 1000–1700 m³ arasında değişiyor; Türkiye’de bu rakam 2024 verilerine göre yaklaşık 1300–1400 m³ düzeyinde bulunuyor. Sulama ve madencilik sektörü suyu önemli ölçüde tüketiyor, tarımsal sulama toplam tüketimin yaklaşık yüzde 70’ini, sanayi ve evsel kullanım ise her biri yaklaşık yüzde 15 pay alıyor.

İklim değişikliği ve kuraklık, su krizinin başlıca nedenleri olarak öne çıksa da nüfus artışı, tarımsal sulamadaki verimsizlik ve kirlilik gibi faktörler gelecekte sorunu derinleştirebilir. Madencilik ve termik santraller de su kaynaklarını olumsuz etkiliyor; örneğin Altın madeni ve termik santrallerin yoğun su kullanımı, bölgesel tartışmalara yol açıyor. Yağışsız günlerde havadaki nemi toplama yöntemleriyle su elde etme fikri de gündemde; sis ve nemi damlacıklara dönüştüren sistemler, bazı denemelerde günlük birkaç yüz litreye varan üretimler kaydetmiş durumda. Şili, Fas ve Kaliforniya’da farklı pilot projelerle bu yaklaşım test ediliyor.

Deniz suyu arıtımı üzerine tartışmalar da devam ediyor. Desalinasyon adı verilen işlem, tuz ve minerallerden arındırılarak içme ve tarımsal kullanıma uygun su üretmeyi hedefler. En yaygın yöntem olan ters ozmoz, yüksek basınç altında suyu geçirerek arıtır. Dünya genelinde 20 binden fazla desalinasyon tesisi bulunuyor; İsrail, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri bu alanda öne çıkarken, ülke içme suyunun önemli bir kısmını bu yöntemle elde ediyor. Desalinasyonun avantajı, yağışa bağımlı olmadan güvenilir bir kaynak sunmasıdır; ancak enerji açısından maliyetli olması, brine (tuzlu atık su) nedeniyle ekosistem etkileşimleri ve çevresel etkiler gibi sorunları beraberinde getirir. Ayrıca içme suyunun maliyeti, doğal kaynaklardan elde edilen suya göre çoğu zaman 3–5 kat daha yüksektir. Türkiye’de ise desalinasyon uygulamaları nispeten sınırlı ve daha büyük yatırım gerektiriyor.