SGK Uzmanı Vatandaşlık Maaşı Uygulamasını 13 Maddede Açıkladı

Gelir düzeyi asgari ücretin altında kalan hanelere yönelik bir destek olarak değerlendirilen Vatandaşlık Maaşı, 2026 yılında pilot illerde başlatılması planlanan bir uygulama olarak öne sürülüyor. Hükümetin geçmiş yıllarda gündeme taşıdığı bu projenin, belirli şartlar altında hayata geçirileceği ifade ediliyor.

SGK Uzmanı Özgür Erdursun, vatandaşlık maaşını merak edenler için konuyu 13 maddelik bir çerçeveyle özetledi. Vatandaşlık Maaşı’nın hedefi, her eve en az bir asgari ücret düzeyinde gelir sağlamak olarak tanımlanıyor. Bu destek, evde çalışan kimse olmadığında veya toplam gelir yeterli olmadığında devreye giriyor ve aileden birinin iş bulmasıyla birlikte kademeli biçimde son bulabiliyor.

İlk adımlar olarak pilot illerde uygulanmaya başlanacak olan sistemin, başarılı sonuçlar elde edilirse tüm ülkeye yayılması öngörülüyor. Avrupa’daki benzer modellerden esinlenen bu uygulama, dar gelirli hanelere odaklanan bir gelir güvencesi programı olarak tasarlanıyor; herkese değil, en çok ihtiyaç duyan kesime yönelme amacı taşıyor.

Bu tür uygulamaların yoksulluğu azaltıcı etkileri olsa da tasarım eksiklikleri durumunda çalışma isteğini zayıflatabilir. Bu nedenle desteklerin aniden kesilmemesi, gelir arttıkça kademeli olarak azaltılması gerektiği vurgulanıyor. Ayrıca Türkiye’de kayıt dışı istihdamın yaygın olması nedeniyle, sistemin güçlü bir veri takibiyle gelir gizlemeyi engelleyecek şekilde yapılandırılması öneriliyor.

Mevcut sosyal yardımların parçalı yapısı nedeniyle, Vatandaşlık Maaşı’nın tek çatı altında toplanabilecek bir yardım modeli sunma potansiyeli bulunuyor. Maliyetin boyutu, programın kapsama alanına bağlı olarak değişecek ve Avrupa’daki benzer modeller genelde GSYH’nin %0,5–1,5’i düzeyinde bir yük oluşturuyor. Türkiye’de bütçe dengesi göz önüne alındığında, dar gelirli bir hedef kitleyle sınırlı tutulursa sürdürülebilirlik daha olası görünüyor; çok geniş bir kapsama ise zorluk çıkarabilir.

Sonuç olarak, model iyi tasarlanırsa sosyal yatırımı güçlendirecek bir yapı ortaya çıkabilir; aksi halde bütçe üzerinde yük oluşturabilir. Kilit unsur, hedefleme, denetim ve kademeli uygulama süreçlerinin dikkatli planlanmasıdır.